Politechnika Opolska  |   Wydział Budownictwa
Start
Działalność
Laboratorium
Seminarium
Studenci
Pracownicy
Kontakt
Współpraca
Leonardo da Vinci
KIB o/PAN w Katowicach
Przyrodnicy Śląscy
Ochrona zabytków
Start arrow Przyrodnicy Śląscy arrow Emanuel Sperner


      Emanuel Sperner (1905- 1980)

    Emanuel Sperner

       Kilka dni temu-9 grudnia minęła 100 rocznica urodzin Emanuela Spernera, wybitnego matematyka pochodzącego z Prusinowic pod Nysą. Był on o dwa pokolenia młodszy od W. Kutty i o jedno od R. Couranta. Jest on kolejnym wybitnym matematykiem urodzonym na Opolszczyźnie. Uczył się w nyskim Carolinum (nr. 1774), gdzie w 1925 r. zdał maturę. Studia matematyczne rozpoczął na Uniwersytecie we Freiburgu. Dalej wypadki potoczyły się błyskawicznie. W 1927r. Sperner zaledwie po 2 latach studiów podjął samodzielnie problemy teorii wymiaru w przestrzeniach topologicznych. Sformułował tu podstawowy wynik, znany dzisiaj jako Lemat Spernera, który otworzył drogę do rozwijania tego działu topologii. Lemat ten pozwolił m.in. na wykazanie doniosłych twierdzeń o punkcie stałym podanych w 1929r. przez wybitnych polskich matematyków: Knastera, Kuratowskiego i Mazurkiewicza. W zdumienie musi wprowadzać fakt, iż wynik ten uzyskał prawie natychmiast po maturze w nyskim Carolineum. Niezależnie bowiem od wybitnych zdolności i godnej podziwu wyobraźni, musiał to być też efekt olbrzymiej pracy, jaką podjął, aby przyswoić sobie cały dorobek poprzedników. Widać, iż był przygotowany do takiego wysiłku, którego mogą mu zazdrościć obecni maturzyści czy też studenci. W rok później-po 3 latach studiów Sperner był już po doktoracie uzyskanym na Uniwersytecie w Hamburgu. Miał wówczas 23 lata, czyli tyle ile nasi studenci. Zadziwiać musi ta kariera naukowa syna śląskiego rolnika; który w kilka lat z Prusinowic via nyskie Carolinum dostał się na szczyty światowej matematyki. Warto tu jednak nadmienić, iż z 25 jego kolegów- abiturientów nyskiego Carolinum- rocznik 1925, większość ukończyła studia, dwóch zostało profesorami a sześciu było po doktoratach. Jeżeli do tego dodać, iż w konkurencyjnym Realgymnasium w kilka lat później uczył się przyszły noblista Bloch, a przed nim światowej sławy zoolog Grzimek- to uświadomimy sobie jak dawniej kształcono w Nysie . Tymczasem młody matematyk dalej uogólnia i rozwija problemy teorii wymiaru, jako działu burzliwie wówczas tworzącej się topologii. Należy do współtwórców tej najbardziej abstrakcyjnej gałęzi matematyki. W wieku 26 lat jest już po habilitacji, ale jest trochę za młody na poważnego profesora uniwersyteckiego. Wyjeżdża więc do Chin gdzie zostaje przez 3 lata zatrudniony jako profesor. Tu się dodatkowo przydała wyniesiona z Carolineum znajomość 6 języków, a w tym rosyjskiego! W wieku 29 lat zostaje profesorem znanego uniwersytetu w Królewcu, gdzie przed nim była cała plejada wybitnych matematyków począwszy od Neumanna i Jacoby`ego po Hilberta, Minkowskiego i Kalużę. Jest już wówczas uznanym wśród topologów autorytetem naukowym o trwałym wkładzie do światowej matematyki. Tutaj pisze też znany podręcznik z podstaw algebry i geometrii. Po 9 latach pobytu w Królewcu przenosi się najpierw na Uniwersytet w Strassburgu a potem powraca do Freiburga, gdzie zaczął studia matematyki. Powojenne lata spędza najpierw w bońskim uniwersytecie, a ostatnie 20 lat działalności dydaktycznej jako profesor Uniwersytetu w Hamburgu. Zapisuje się też w pamięci jako współtwórca Centrum Zastosowań Matematyki w Oberwolfach. Umiera 31 stycznia 1980 r. w .Salzburgu. Mieszkał z rodziną (synem) w Ahrensburgu k.Hamburga. Najbardziej znany jest jego początkowy wynik- lemat Spernera, który otworzył nowe obszary badań w topologii. Dzisiaj to już klasyczny rezultat podawany w każdym podręczniku topologii. Podobne znaczenie mają jego prace z zakresu mocy przestrzeni topologicznych. Sądzić należy, iż na Śląsku a szczególnie w nyskim Carolinum docenią tego prawie nieznanego, a niezwykłego absolwenta, który należy do współtwórców topologii.

    Prof. Jan Kubik


    POWRÓT